Δήλωση αποποίησης ευθύνης: Οι απόψεις που παρατίθενται ανήκουν στον Αντιπλοίαρχο Αθανάσιο Δρίβα ΠΝ, Υποδιοικητή της Σχολής Πολέμου του Πολεμικού Ναυτικού, και τον Βασίλειο Σύρο, Επίτιμο Εντεταλμένο Εταίρο του National Maritime Foundation (Ινδία), και δεν δεσμεύουν το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού.
Μιλώντας με τον Αντιπλοίαρχο Αθανάσιο Δρίβα ΠΝ και τον Βασίλειο Σύρο γίνεται σαφές ότι ο Οικονομικός Διάδρομος India‑Middle East‑Europe (IMEC) δεν είναι απλώς ένα ακόμη έργο υποδομών, αλλά ένα υπό διαμόρφωση στρατηγικό πλέγμα θαλάσσιας ισχύος και ασφάλειας από τη Βομβάη έως τη Σούδα. Οι δύο συνομιλητές υπογραμμίζουν στους Attica Times ότι η επιτυχία του IMEC θα κριθεί λιγότερο στα χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών και περισσότερο στην ικανότητα Ελλάδας, Ισραήλ και Ινδίας να υφάνουν έναν συνεκτικό ιστό προστασίας των θαλάσσιων οδών, των λιμένων και των κρίσιμων υποδομών.
«Οι μεγάλοι εμπορικοί διάδρομοι στην Ιστορία δεν στάθηκαν ποτέ μόνο στις υποδομές» σημειώνει ο Αντιπλοίαρχος Δρίβας. «Χρειάστηκαν πάντα αξιόπιστες θαλάσσιες δίοδοι, προστατευμένα λιμάνια και ένα περιβάλλον ασφάλειας που να αντέχει σε κρίσεις». Τα πρόσφατα πλήγματα κατά της εμπορικής ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα και η ευπάθεια σε στενά όπως το Ορμούζ, όπου διέρχεται κρίσιμο ποσοστό της παγκόσμιας ενέργειας, επιβεβαιώνουν αυτή τη διάσταση.
Η γεωγραφία του νέου τόξου
Ο Βασίλειος Σύρος εστιάζει στο ποιοι είναι οι φυσικοί πυλώνες αυτής της αρχιτεκτονικής. Ελλάδα, Ισραήλ και Ινδία σχηματίζουν, όπως εξηγεί, ένα γεωστρατηγικό τόξο που εκτείνεται από τον Ινδικό Ωκεανό έως την Ανατολική Μεσόγειο και την ηπειρωτική Ευρώπη. Η Ινδία δεσπόζει στον Ινδικό Ωκεανό, μέσα από τον οποίο διέρχεται μεγάλος όγκος παγκόσμιου εμπορίου και ενεργειακών ροών, ενώ το πρόγραμμα Maritime India Vision 2030 καταγράφει φιλόδοξους στόχους για την ανάδειξή της σε κορυφαία ναυτική δύναμη με περισσότερες από 150 πρωτοβουλίες σε δέκα θεματικούς άξονες.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, βρίσκεται στο μεταίχμιο Μέσης Ανατολής και Μεσογείου, με λιμάνια όπως η Χάιφα να λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα σε Περσικό Κόλπο και Ευρώπη και ως τερματικό του σχεδιαζόμενου διαδρόμου IMEC. Η Ελλάδα ελέγχει τη θαλάσσια πύλη που συνδέει τη Μεσόγειο με τη Μαύρη Θάλασσα και την ηπειρωτική Ευρώπη, ενώ η Ναυτική Βάση Σούδας αποτελεί μια από τις σημαντικότερες βάσεις του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο, φιλοξενώντας μεγάλες ναυτικές δυνάμεις και το NMIOTC.
Η Ελλάδα ως ναυτιλιακή υπερδύναμη
Ο Αντιπλοίαρχος Δρίβας επισημαίνει ότι για την Ελλάδα η συζήτηση δεν είναι θεωρητική, καθώς η ναυτική ασφάλεια ταυτίζεται με την εθνική κυριαρχία και την οικονομική επιβίωση. Η ελληνική εμπορική ναυτιλία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους παγκοσμίως σε χωρητικότητα και καλύπτει καθοριστικό ποσοστό των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου και LNG, τροφοδοτώντας κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες. Αυτό μετατρέπει την Αθήνα σε στρατηγικό εταίρο για την ενεργειακή ασφάλεια και την αυτονομία της Ευρώπης.
«Όταν πάνω από το συντριπτικό ποσοστό του στόλου μας δραστηριοποιείται σε διεθνές διακρατικό εμπόριο, δεν μπορούμε να είμαστε αδιάφοροι για την ασφάλεια από τον Ινδικό Ωκεανό μέχρι τη Διώρυγα του Σουέζ και την Ανατολική Μεσόγειο» τονίζει. Οι επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα και οι παρεκκλίσεις μέσω Αφρικής που εκτοξεύουν το κόστος μεταφορών, δείχνουν πόσο γρήγορα ένας περιφερειακός κλυδωνισμός μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ.
Η θαλάσσια διάσταση του IMEC
Παρά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου γύρω από τον IMEC εστιάζει στα σιδηροδρομικά δίκτυα και τους χερσαίους κόμβους, ο Αντιπλοίαρχος Δρίβας και ο Βασίλειος Σύρος συμφωνούν πως η θαλάσσια διάσταση θα αποδειχθεί καθοριστική. Ο διάδρομος εξαρτάται από ασφαλείς θαλάσσιες διαδρομές από τον Ινδικό Ωκεανό έως τη Μεσόγειο και χωρίς αξιόπιστη θαλάσσια ασφάλεια οι επενδύσεις σε υποδομές παραμένουν εκτεθειμένες σε ρίσκα που δεν μπορούν να αντισταθμιστούν.
Γι’ αυτό προτείνουν μια σταδιακή, αλλά στοχευμένη, εμβάθυνση της ναυτικής συνεργασίας Ελλάδας–Ισραήλ–Ινδίας, με έμφαση στην ανταλλαγή δεδομένων θαλάσσιας επίγνωσης (Maritime Domain Awareness), στην αντιμετώπιση υποβρυχίων απειλών, στην κυβερνοασφάλεια, στα μη επανδρωμένα συστήματα και στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Αυτό δεν προϋποθέτει μια νέα, επίσημη στρατιωτική συμμαχία, αλλά ένα λειτουργικό πλαίσιο βασισμένο σε κοινά συμφέροντα και πρακτική συνεργασία.
Το στρατηγικό τρίγωνο Σούδας–Λεμεσού–Χάιφας
Η Ανατολική Μεσόγειος προσφέρεται –κατά τους δύο αναλυτές– για ένα «στρατηγικό τρίγωνο» Σούδας–Λεμεσού–Χάιφας, που θα μπορούσε να στηρίξει την επιχειρησιακή διάσταση του IMEC. Ο Κόλπος της Σούδας, με τα φυσικά βάθη και τις προηγμένες υποδομές, είναι σε θέση να φιλοξενεί αεροπλανοφόρα, πυρηνοκίνητα υποβρύχια και μεγάλες ναυτικές μονάδες, λειτουργώντας ως κομβικό επιχειρησιακό και εφοδιαστικό κέντρο. Η Λεμεσός, ως κεντρικός ναυτιλιακός κόμβος της Κύπρου, βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι ανάμεσα στη Μεσόγειο, τη Διώρυγα του Σουέζ και την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ η Χάιφα αποτελεί ταυτόχρονα εμπορικό λιμάνι αιχμής και πυλώνα της ισραηλινής θαλάσσιας ασφάλειας.
Η τακτική διασύνδεση των τριών σημείων με αναπτύξεις πολεμικών σκαφών, αμοιβαίες επισκέψεις, κοινές ασκήσεις και συντονισμένες περιπολίες θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία, να ενισχύσει την κοινή θαλάσσια επίγνωση και να εμπεδώσει τη ναυτική διάσταση του IMEC σε όλο το τόξο της Ανατολικής Μεσογείου.
NMIOTC: Εκπαίδευση και διαλειτουργικότητα
Καίριο εργαλείο σε αυτή την κατεύθυνση αποτελεί το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Ναυτικής Αποτροπής του ΝΑΤΟ (NMIOTC) στη Σούδα, το μοναδικό εκπαιδευτικό κέντρο της Συμμαχίας που είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στο ναυτικό πεδίο. Επίσημα διαπιστευμένο από το Allied Command Transformation, το NMIOTC ειδικεύεται σε επιχειρήσεις θαλάσσιας παρεμπόδισης, επιβιβάσεις σε πλοία, επιφανειακές, υποβρύχιες και εναέριες αποστολές επιτήρησης, καθώς και σε ειδικές επιχειρήσεις.
Υπό την αιγίδα μιας μελλοντικής στρατηγικής τριάδας Ελλάδας–Ισραήλ–Ινδίας, η συνεργασία μέσα από το NMIOTC θα μπορούσε να επεκταθεί στην προστασία εμπορικής ναυτιλίας, στις θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας στη θάλασσα, στην ενσωμάτωση μη επανδρωμένων συστημάτων και στην από κοινού εκπαίδευση για υβριδικές και ασύμμετρες απειλές. Έτσι, η Ελλάδα θα βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της διαμόρφωσης ενός κοινού πλαισίου επιχειρησιακών προτύπων και διαλειτουργικότητας, πάνω στο οποίο μπορεί να στηριχθεί η θαλάσσια ασφάλεια του IMEC.
Κρίσιμες υποδομές και υβριδικές απειλές
Οι σύγχρονες οικονομίες εξαρτώνται από ένα πυκνό δίκτυο υποβρύχιων καλωδίων, υπεράκτιων ενεργειακών εγκαταστάσεων, αγωγών, τερματικών LNG και μεγάλων λιμενικών κόμβων, που λειτουργούν πλέον ως στρατηγικοί στόχοι και όχι απλές εμπορικές επενδύσεις. Η αυξανόμενη έκθεσή τους σε δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις και εκστρατείες παραπληροφόρησης καθιστά αναγκαία μια νέα προσέγγιση στην προστασία τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Δρίβας και ο Σύρος προτείνουν τη δημιουργία ενός μόνιμου Παρατηρητηρίου Υβριδικών Απειλών Ελλάδας–Ισραήλ–Ινδίας, που θα συγκεντρώνει και θα επεξεργάζεται δεδομένα για υβριδικές δραστηριότητες στη θάλασσα, κυβερνοαπειλές, εξαναγκαστικές ενέργειες κατά της ναυτιλίας και απειλές έναντι υποθαλάσσιων και ενεργειακών υποδομών στον χώρο του IMEC. Μέσω σύγκρισης ανοικτών πηγών, πληροφοριών θαλάσσιας επίγνωσης και διακρατικής θεσμικής συνεργασίας, το Παρατηρητήριο θα μπορούσε να παρέχει έγκαιρες προειδοποιήσεις και στρατηγικές αξιολογήσεις σε συνεχή βάση.
Ένας διάδρομος με στρατηγικό βάθος
Οι στρατηγικές επιπτώσεις του IMEC, όπως καταλήγουν οι δύο συνομιλητές, δεν θα κριθούν από το ύψος των επενδύσεων που θα προσελκύσει αλλά από την ικανότητά του να λειτουργεί με ασφάλεια σε περιόδους ειρήνης και κρίσεων. Ο άξονας Ελλάδας–Ισραήλ–Ινδίας προσθέτει στον διάδρομο στρατηγικό βάθος, συνδέοντας Ινδικό Ωκεανό, Περσικό Κόλπο, Ανατολική Μεσόγειο και Ευρώπη μέσα από ένα πλέγμα λιμένων, ναυστάθμων, συστημάτων θαλάσσιας επίγνωσης, κέντρων εκπαίδευσης και μηχανισμών πολιτικού και στρατιωτικού συντονισμού.
Καθώς οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις μεταφέρονται ολοένα και περισσότερο στο θαλάσσιο πεδίο και ο Ινδο‑Ειρηνικός «συναντά» την Ανατολική Μεσόγειο σε έναν ενιαίο στρατηγικό χάρτη, η στενή συνεργασία μεταξύ Αθήνας, Ιερουσαλήμ και Νέου Δελχί αναδεικνύεται όχι μόνο ως πρακτική απάντηση στις νέες απειλές αλλά και ως επένδυση στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των θαλάσσιων διαδρόμων που ενώνουν Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ασία.
