Το Κάιρο επαναφέρει την επίσημη αντίθεσή του στη συμφωνία του 2019, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά του δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο
Με σαφή διατύπωση της πάγιας θέσης της απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο επανέρχεται η Αίγυπτος, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία ως άκυρη και χωρίς νομική ισχύ. Η αιγυπτιακή πλευρά υποστηρίζει ότι η συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών και ειδικότερα να επηρεάσει τα δικαιώματα της Αιγύπτου στις θαλάσσιες ζώνες της.
Η θέση του Καΐρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, να επικυρώσει το μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της απέναντι στη συμφωνία με την Άγκυρα.
Η αιγυπτιακή αντίδραση και το διεθνές δίκαιο
Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών έχει επαναλάβει ότι η επικύρωση του μνημονίου από το λιβυκό κοινοβούλιο δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για το Κάιρο. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, η συμφωνία παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, καθώς και τις προβλέψεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 σχετικά με την οριοθέτηση Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών και υφαλοκρηπίδας.
Η Αίγυπτος θεωρεί ότι το μνημόνιο θίγει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα της. Παράλληλα, ξεκαθαρίζει ότι απορρίπτει όχι μόνο το ίδιο το κείμενο, αλλά και κάθε ενέργεια που θα μπορούσε να βασιστεί σε αυτό και να έρχεται σε αντίθεση με τα θαλάσσια όρια που έχει ήδη δηλώσει.
Η θέση αυτή δεν διατυπώνεται για πρώτη φορά. Το Κάιρο είχε καταθέσει τις αντιρρήσεις του στον ΟΗΕ ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019, μετά την υπογραφή των δύο μνημονίων Τουρκίας και τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, υπό τον Φαγιέζ αλ Σάρατζ. Στην επιστολή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, η Αίγυπτος ανέφερε ότι δεν αναγνωρίζει τις συμφωνίες και ότι τις θεωρεί άκυρες και χωρίς έννομα αποτελέσματα.
Η νέα επικύρωση από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης
Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026 έδωσε νέα διάσταση στην αντιπαράθεση. Η Βουλή των Αντιπροσώπων, που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη, ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο του 2019, το οποίο είχε υπογραφεί από την Τουρκία και την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης.
Η ίδια απόφαση συνοδεύτηκε από την ανάκληση προηγούμενων αποφάσεων του 2020, με τις οποίες το λιβυκό κοινοβούλιο είχε απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία και είχε αποφασίσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Η εξέλιξη θεωρείται σημαντική, καθώς η ανατολική λιβυκή πλευρά, η οποία για χρόνια διατηρούσε αποστάσεις από το μνημόνιο, εμφανίζεται πλέον να ανοίγει τον δρόμο για στενότερη συνεργασία με την Τουρκία. Η εξέλιξη προκάλεσε αντιδράσεις από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο, ενώ και η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε ότι η συμφωνία δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Συντονισμός Αθήνας, Καΐρου και Λευκωσίας
Η ελληνική και η αιγυπτιακή πλευρά έχουν κοινή θέση ως προς τη νομική αμφισβήτηση του μνημονίου. Στις 26 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης παρουσίασε κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κύπρου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στη δήλωση επισημάνθηκε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει άκυρο και χωρίς έννομη ισχύ, αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ή να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παράλληλα, Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν ήδη προχωρήσει από το 2020 σε συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο της επιχειρηματολογίας τους απέναντι στις διεκδικήσεις που απορρέουν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Το Κάιρο προετοιμάζει και νομικές κινήσεις
Η αιγυπτιακή αντίδραση δεν περιορίζεται σε διπλωματικές ανακοινώσεις. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της χώρας, Νάντερ Ζάκι, έχει αναφέρει ότι το Κάιρο προετοιμάζει πλήρη νομικό φάκελο για το μνημόνιο, σε συνεργασία με ειδικούς στο διεθνές δίκαιο.
Όπως έχει δηλώσει, η Αίγυπτος εξετάζει τις δυνατότητες νομικής και διπλωματικής αντίδρασης, ενώ διατηρεί επαφές με την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και τις δύο πλευρές στη Λιβύη και την Τουρκία.
Ο ίδιος έχει επισημάνει ότι μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η προσφυγή σε νομικές διαδικασίες και η αναζήτηση μέτρων που θα μπορούσαν να εμποδίσουν έρευνες ή γεωτρήσεις οι οποίες θα στηρίζονταν στο αμφισβητούμενο μνημόνιο.
Σε επαφές του με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι επανέλαβε ότι η συμφωνία στερείται νομικής ισχύος. Από την τουρκική πλευρά εκφράστηκε κατανόηση για τις ανησυχίες της Αιγύπτου και η πρόθεση να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις.
Η διαμάχη για τις θαλάσσιες ζώνες παραμένει ανοιχτή
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019, εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία και η Λιβύη υποστηρίζουν τη συμφωνία, ενώ Ελλάδα, Αίγυπτος και Κύπρος αμφισβητούν τη νομιμότητα και τις συνέπειές της.
Η επικύρωσή του από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης προσθέτει μια νέα πολιτική διάσταση, χωρίς να εξαλείφει τις νομικές αντιρρήσεις των γειτονικών κρατών. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει εάν η διαφωνία θα παραμείνει στο επίπεδο των διπλωματικών επαφών ή θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες νομικές ενέργειες και νέες κινήσεις στην περιοχή.


