Του Σωτήρη Σκουλούδη
Η φωνή των Πομάκων της Θράκης έφτασε σε ευρωπαϊκά και διεθνή βήματα, μεταφέροντας ένα σαφές αίτημα: να μπορούν να διατηρούν τη γλώσσα, τις παραδόσεις και την ιδιαίτερη ταυτότητά τους, να ασκούν ελεύθερα τη θρησκεία τους και να έχουν ουσιαστικές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές ευκαιρίες. Από τη συνάντηση της Ομοσπονδιακής Ένωσης Ευρωπαϊκών Εθνοτήτων, γνωστής ως FUEN, στο Βέλγιο, μέχρι τη διάσκεψη του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, εκπρόσωποι πομακικών συλλόγων μίλησαν για τις ανάγκες και τις διεκδικήσεις τους.
Οι παρεμβάσεις αυτές, παρά τις διαφορετικές αφετηρίες τους, συναντώνται σε έναν κοινό πυρήνα: το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό και σε μια εκπαίδευση που ανοίγει δρόμους, χωρίς να παραμερίζει την πολιτιστική κληρονομιά. Την ίδια ώρα, το αίτημα για περισσότερα δημόσια σχολεία στα Πομακοχώρια και για προστασία της πομακικής γλώσσας μεταφέρθηκε στην ελληνική Βουλή, συνδέοντας την ευρωπαϊκή παρουσία με συγκεκριμένα ζητήματα της καθημερινότητας στη Θράκη.
Η παρέμβαση στο Βέλγιο
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Πομάκων συμμετείχε στην 8η Ετήσια Συνεδρίαση της Ομάδας Εργασίας της FUEN για την Εκπαίδευση, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 29 Σεπτεμβρίου έως τις 2 Οκτωβρίου 2026 στο Εουπέν του Βελγίου. Τον Σύλλογο εκπροσώπησαν ο Αϊντίν Σαλή Μουμίν, διευθυντής του Μειονοτικού Δημοτικού Σχολείου Πάχνης, και ο Ορχάν Αζήζ, σχολικός σύμβουλος Μειονοτικής Εκπαίδευσης της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ξάνθης.
Όπως καταγράφει ο δημοσιογράφος Νίκος Αρβανίτης στο Rodopi Press, οι δύο εκπρόσωποι συνέδεσαν την εικόνα της εκπαίδευσης στη Θράκη με την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο, τη διά βίου μάθηση και τις επαγγελματικές ανάγκες των ορεινών κοινοτήτων της Ξάνθης και της Ροδόπης.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Συλλόγου, παρουσίασαν ένα δίκτυο 76 δίγλωσσων μειονοτικών δημοτικών σχολείων, από τα οποία τα μισά λειτουργούν ως ολοήμερα, δύο μειονοτικών γυμνασίων-λυκείων και δύο ιεροσπουδαστηρίων. Ο Σύλλογος επισημαίνει ότι οι δομές αυτές χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου από την ελληνική Πολιτεία.
Παράλληλα, αναφέρθηκαν στη δυνατότητα φοίτησης στα γενικά δημόσια σχολεία, την οποία, κατά την ίδια ανακοίνωση, επιλέγουν εκατοντάδες οικογένειες. Η πολύ καλή εκμάθηση της ελληνικής παρουσιάστηκε ως βασικό εφόδιο για τη συνέχιση των σπουδών και την επαγγελματική ένταξη.
Από το σχολείο στην επαγγελματική προοπτική
Ιδιαίτερη θέση στην παρουσίαση είχε η ειδική ποσόστωση 0,5% για την εισαγωγή υποψηφίων της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ο Σύλλογος συνέδεσε το μέτρο με τη δυνατότητα νέων να σπουδάζουν και να επιστρέφουν στην περιοχή ως γιατροί, δικηγόροι και εκπαιδευτικοί.
Η αναφορά δεν περιορίστηκε στην είσοδο στα πανεπιστήμια. Ανέδειξε τη σχέση ανάμεσα στις σπουδές, την κοινωνική κινητικότητα και την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών. Στην αποτίμηση του Συλλόγου, η εκπαίδευση δίνει πρακτικό περιεχόμενο στην ισονομία και την ισοπολιτεία όταν δημιουργεί πραγματικές δυνατότητες εξέλιξης.
Για τις ορεινές κοινότητες, οι εκπρόσωποι ζήτησαν ενίσχυση των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας, των προγραμμάτων μαθητείας και των μικροδιαπιστευτηρίων, δηλαδή της πιστοποίησης γνώσεων και δεξιοτήτων που αποκτώνται μέσα από σύντομες εκπαιδευτικές διαδρομές.
Οι προτάσεις αφορούν τόσο ενηλίκους που χρειάζονται επιστροφή στην εκπαίδευση όσο και ανθρώπους που επιδιώκουν πρόσθετη κατάρτιση. Έτσι, η συζήτηση για τα μειονοτικά δικαιώματα συνδέθηκε με την εργασία, την οικονομική προοπτική και τη δυνατότητα παραμονής στον τόπο καταγωγής.
Η ταυτότητα στο επίκεντρο
Το μήνυμα του Πανελλήνιου Συλλόγου Πομάκων αποτυπώθηκε στη διατύπωση: «Διεκδικούμε το δικαίωμά μας να είμαστε Μουσουλμάνοι, να είμαστε Πομάκοι και να είμαστε ισότιμοι Έλληνες και Ευρωπαίοι πολίτες, μέσα από ένα σύστημα που χτίζει γέφυρες προόδου».
Με αυτή τη θέση, ο Σύλλογος υπογράμμισε ότι η θρησκευτική πίστη, η ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα και η ιδιότητα του πολίτη μπορούν να συνυπάρχουν. Παρουσίασε τη Θράκη ως παράδειγμα ειρηνικής συνύπαρξης, ενώ διατύπωσε την αντίθεσή του σε προσπάθειες που χαρακτηρίζει «τεχνητή ομογενοποίηση» και εργαλειοποίηση της εκπαίδευσης από εξωτερικούς παράγοντες.
Οι συγκεκριμένες αναφορές αποτελούν θέσεις του Συλλόγου. Στην ανακοίνωσή του δεν κατονομάζονται συγκεκριμένοι φορείς ή περιστατικά που να τεκμηριώνουν αυτές τις καταγγελίες.
Η παρουσία στο Εουπέν εντάχθηκε σε μια ευρύτερη ανταλλαγή εμπειριών για την επαγγελματική εκπαίδευση των μειονοτήτων. Η ατζέντα περιλάμβανε τη σύνδεση σχολείων και επιχειρήσεων, την παρουσία των μειονοτικών γλωσσών στην εργασία και τις πιθανές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στη γλωσσική διατήρηση.
Η φωνή των Πομάκων στον ΟΑΣΕ
Σε διαφορετικό διεθνές βήμα, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πομάκων Νομού Ξάνθης έθεσε ζητήματα γλώσσας, παραδόσεων, θρησκευτικής ελευθερίας και ατομικών δικαιωμάτων. Εκπρόσωπός του στη διάσκεψη του ΟΑΣΕ ήταν ο Μπενιαμίν Κόντε, ο οποίος μίλησε για τις θέσεις της κοινότητάς του, αλλά και για προσωπικές εμπειρίες.
«Εμείς απλώς θέλουμε να είμαστε Πομάκοι και μουσουλμάνοι, να μιλάμε τη γλώσσα μας, να διατηρούμε τις παραδόσεις μας και να ασκούμε ελεύθερα τη θρησκεία μας», ανέφερε. Το εκπαιδευτικό αίτημα διατυπώθηκε εξίσου καθαρά: «Θέλουμε τα παιδιά μας να έχουν το δικαίωμα να μαθαίνουν ελληνικά και πομακικά, τη μητρική μας γλώσσα».
Ο Κόντε κατήγγειλε πιέσεις για επιβολή τουρκικής εθνικής ταυτότητας και κοινωνικό αποκλεισμό ανθρώπων που προβάλλουν την πομακική καταγωγή τους. Αναφέρθηκε επίσης σε ανεπίσημες θρησκευτικές δραστηριότητες, στις οποίες απέδωσε καλλιέργεια φόβου και εξτρεμισμού.
Πρόκειται για καταγγελίες του εκπροσώπου, οι οποίες παρουσιάστηκαν ως προσωπικές εμπειρίες και αναφορές από την περιοχή, όχι ως ανεξάρτητα διαπιστωμένα πορίσματα. Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη, ιδίως όταν διατυπώνονται σοβαρές αιτιάσεις για πρόσωπα και δραστηριότητες.
Η θρησκευτική ελευθερία και η εκπροσώπηση
Κατά την ίδια παρέμβαση, ο Κόντε αμφισβήτησε την αναφορά του Μουσταφά Τράμπα στον εαυτό του ως «Μουφτή». Υποστήριξε ότι ο Τράμπα δεν αποτελεί τον μουφτή που αναγνωρίζεται από το ελληνικό κράτος και αμφισβήτησε την εκπροσώπηση της μουσουλμανικής μειονότητας από το πρόσωπό του.
Η τοποθέτηση αποτυπώνει τη θέση του συγκεκριμένου συλλόγου και δεν μπορεί να αποδοθεί αυτομάτως στο σύνολο της μειονότητας. Ωστόσο, αναδεικνύει ένα κεντρικό ζήτημα της παρέμβασης: ποιος εκφράζει ποιον και κατά πόσο κάθε άνθρωπος μπορεί να διατυπώνει ελεύθερα τη δική του ταυτότητα.
Ο Κόντε επικαλέστηκε την περίπτωση του αείμνηστου παππού του, ο οποίος, όπως είπε, απομακρύνθηκε από το τζαμί επειδή το παιδί του μιλούσε ανοιχτά για τις πομακικές ρίζες του. Κατέληξε ότι η θρησκευτική ελευθερία δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο επιβολής εθνικής ταυτότητας.
Το αίτημα έφτασε και στη Βουλή
Παράλληλα με τις διεθνείς παρεμβάσεις, το εκπαιδευτικό ζήτημα τέθηκε στον κοινοβουλευτικό έλεγχο. Με ερώτηση προς την υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με αριθμό πρωτοκόλλου 8339 και ημερομηνία 15 Σεπτεμβρίου 2026, ο ανεξάρτητος βουλευτής Β΄ Θεσσαλονίκης Νικόλαος Παπαδόπουλος μετέφερε δημόσια παρέμβαση Ξανθιώτη Πομάκου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το αίτημα για περισσότερες δημόσιες σχολικές μονάδες στην ορεινή Θράκη, ώστε οι γονείς να μπορούν να επιλέγουν σχολείο χωρίς υποχρεωτική διδασκαλία της τουρκικής. Το κείμενο της ερώτησης υπογραμμίζει ότι η μουσουλμανική θρησκευτική ιδιότητα δεν ταυτίζεται με την τουρκική εθνική ταυτότητα και ότι η τουρκική δεν αποτελεί μητρική γλώσσα των Πομάκων.
Ο βουλευτής ζητά επίσης πρωτοβουλίες προστασίας της πομακικής γλώσσας και παράδοσης. Οι αναφορές σε πιέσεις εκτουρκισμού και στον ρόλο του τουρκικού προξενείου αποτελούν αιτιάσεις της κοινοβουλευτικής ερώτησης, όχι διαπιστώσεις υπουργικής απάντησης.
Κοινός παρονομαστής, η ελεύθερη επιλογή
Οι παρεμβάσεις στη FUEN και στον ΟΑΣΕ προέρχονται από διαφορετικούς συλλόγους, αλλά συγκλίνουν στην ανάγκη να ακούγονται οι ίδιοι οι Πομάκοι όταν συζητείται το μέλλον τους. Το ευρωπαϊκό και διεθνές βήμα έδωσε χώρο σε αιτήματα που συνδέουν την πολιτιστική κληρονομιά με σύγχρονες ευκαιρίες.
Η πρόκληση πλέον είναι να αποκτήσουν αυτά τα αιτήματα πρακτικό αντίκρισμα: εκπαιδευτικές επιλογές προσβάσιμες στις ορεινές κοινότητες, υποστήριξη της πομακικής γλώσσας, κατάρτιση και δυνατότητα έκφρασης χωρίς πιέσεις. Η φωνή που ακούστηκε στην Ευρώπη διεκδικεί, τελικά, κάτι συγκεκριμένο: συμμετοχή στην πρόοδο χωρίς παραίτηση από την ταυτότητα.
