Του Κυριάκου Κουζούμη
Με πολλά χιλιόμετρα στο θεατρικό σανίδι, με άφθονους και απαιτητικούς ρόλους οι σελίδες του βιογραφικού της, με γνήσιο ταλέντο, φωτεινή παρουσία και με βαθιές ανησυχίες τόσο καλλιτεχνικές όσο και ανθρωπιστικές. Ο λόγος για την Αλεξάνδρα Παλαιολόγου που μιλάει στους Attica Times για την παράσταση «Λυσιστράτη» λίγο πριν ανεβεί στην Επίδαυρο, τη διαχρονική δύναμη του αριστοφανικού λόγου και τα σύγχρονα μηνύματα του κλασικού έργου. Παράλληλα, με λόγο μεστό, ρεαλιστικό αλλά και βαθιά ουμανιστικό, τοποθετείται ανοιχτά για τα φυλετικά στερεότυπα που επιμένουν, τις γεωπολιτικές αναταράξεις της εποχής μας και την απουσία ουσιαστικής ενσυναίσθησης στον σύγχρονο κόσμο, τονίζοντας πως η αλλαγή θα έρθει με όραμα, θέληση και βλέμμα στο κοινό όφελος.
Κ.Κ: Η Λυσιστράτη ανεβαίνει στην Επίδαυρο στις 22 Αυγούστου. Ένα θέατρο που αποτελεί σημείο συνάντησης της κοινότητας για να αναμετρηθεί με τα όριά της. Τι σημαίνει για σένα ως ηθοποιό, να επιστρέφεις σ’ αυτό το αρχαίο θέατρο με τη συγκεκριμένη παράσταση;
Α.Π: Πρώτα απ’ όλα, είναι μεγάλη τιμή να παίζει κανείς στην Επίδαυρο. Θεωρώ ότι για τους περισσότερους από εμάς αποτελεί όνειρο ζωής να βρεθούμε κάποια στιγμή εκεί πέρα. Για μένα είναι η δεύτερη φορά και νιώθω πραγματικά πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Η ενέργεια, η ιστορία, η δυναμική, η ακουστική και όλος ο μύθος γύρω από το επιδαύριο θέατρο μοιάζουν να παίρνουν σάρκα και οστά. Και όταν σ’ αυτόν τον χώρο ανεβαίνει ένα αρχαίο έργο, το οποίο όμως έχει σύγχρονη ματιά, επιβεβαιώνεται η διαχρονικότητα και η βαθύτητα της ελληνικής Τέχνης.
Κ.Κ: Η Λυσιστράτη είναι η κλασική κωμωδία του Αριστοφάνη, η οποία καταπιάνεται με τη στάση και την ερωτική απεργία των γυναικών, μια πράξη που δεν λειτουργεί τιμωρητικά, αλλά ως ένα προσωρινό «πάγωμα» του συστήματος ώστε να επανεκκινήσει. Πώς βιώνεις αυτή την επιλογή των γυναικών και πώς αντιδρούν οι χαρακτήρες μέσα στο έργο;
Α.Π: Προσωπικά, δεν θα έλεγα ότι η αποχή είναι η καλύτερη δυνατή λύση που θα μπορούσε να προτείνει η Λυσιστράτη! Και η δική μου ηρωίδα είναι μία από αυτές που εκφράζουν τις περισσότερες αντιρρήσεις. Δεν είναι ιδιαίτερα σύμμαχος αυτής της ιδέας, και κατά τη διάρκεια του έργου βλέπουμε κι άλλες γυναίκες να αποκλίνουν από το σχέδιο. Παρόλα αυτά, είναι ο τρόπος που μηχανεύεται ο Αριστοφάνης. Ως προοδευτικός άνθρωπος, βάζει μια γυναίκα να βρει τη λύση για τον τερματισμό του πολέμου, τη «Λυσιστράτη», αυτή δηλαδή που «λύνει τους στρατούς» και τις μάχες, ενώ θα περίμενε κανείς κάτι τέτοιο να επιτευχθεί από κάποιον άνδρα στο μέτωπο της ηγεσίας.
Κ.Κ: Μίλησέ μου για τον δικό σου ρόλο. Αντιμετώπισες κάποια ιδιαίτερη πρόκληση κατά τη δραματουργική του προσέγγιση;
Α.Π: Υποδύομαι την Κλεονίκη, η οποία είναι φίλη της Λυσιστράτης. Είναι η πρώτη που μαθαίνει για τη σεξουαλική αποχή και ταράζεται πάρα πολύ. Όσον αφορά την προσέγγιση, δεν πρόκειται για την κλασική Κλεονίκη. Όλη η παράσταση άλλωστε, έχει στηθεί πάνω σε μια σύγχρονη ανάγνωση, όπως ακριβώς και ο δικός μου ρόλος.
Κ.Κ: Η Λυσιστράτη είναι μια γυναικεία φωνή ιδιαίτερα παρεμβατική. Πόσο εύκολο ή δύσκολο θεωρείς ότι είναι σήμερα να αποδομηθούν τα φυλετικά στερεότυπα, οι διακρίσεις, και να επιτευχθεί ουσιαστικά η ισότητα των δύο φύλων;
Α.Π: Υποτίθεται ότι ζούμε σε μια εποχή με woke agenda, συμπερίληψη και όλες αυτές τις έννοιες. Από εκεί και πέρα, μένει σιγά-σιγά να μπορέσει ο καθένας να αντιληφθεί στην πράξη αυτό που οφείλει να θεωρείται δεδομένο. Φαινομενικά τα δύο φύλα είναι ισότιμα, αλλά πρακτικά εξακολουθεί το ανδρικό φύλο να έχει τον τελευταίο λόγο, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά γενικότερα στον κόσμο. Το γεγονός, για παράδειγμα, ότι δεν έχουμε πολλές γυναίκες αρχηγούς κρατών επιβεβαιώνει ότι η ισότητα παραμένει σε μεγάλο βαθμό στα χαρτιά, ενώ στην πράξη οι γυναίκες βρίσκονται συχνά σε δευτερεύουσα θέση, τόσο επαγγελματικά όσο και γενικότερα σε κοινωνικό επίπεδο.
Κ.Κ: Το έργο αναδεικνύει ότι η αλλαγή δεν έρχεται από την εξουσία, αλλά από την πρωτοβουλία των πολιτών, «από τα κάτω». Το πιστεύεις αυτό;
Α.Π: Η αλλαγή μπορεί να έρθει και από τις δύο πλευρές. Από τη μια, οι πολιτικοί μπορούν να ψηφίσουν νόμους για να προσδιοριστεί ή να βελτιωθεί μια κατάσταση και από την άλλη, οι πολίτες με το ισχυρό δικαίωμα της ψήφου αλλά και γενικότερα με τη στάση τους απέναντι στην κοινωνία, τη ζωή, την τέχνη, την επιστήμη κ.α μπορούν να επιτύχουν μεγάλες αλλαγές. Σημασία έχει να υπάρχει όραμα, θέληση και βλέμμα στο κοινό όφελος. Δίχως αυτά, ο ατομισμός θα βρίσκει πάντα έδαφος. Όσον αφορά τη μέθοδο της Λυσιστράτης, προφανώς δεν είναι εφαρμόσιμη σήμερα. Απλώς αυτό που πραγματικά επιζητά είναι η ειρήνη. Και νομίζω ότι αυτό το θέλουμε όλοι μας. Οι απλοί πολίτες δεν ζητούν κάτι άλλο. Δυστυχώς, υπάρχουν ηγέτες και συμφέροντα που, λόγω απληστίας και οικονομικών σκοπιμοτήτων, προκαλούν πολέμους. Δεν ξέρω πόσο εφικτό είναι να σταματήσει αυτό κάποια στιγμή. Δεν είναι ευοίωνη η εκτίμησή μου, αλλά θεωρώ πως είναι ρεαλιστική.
Κ.Κ: Υπάρχει κάποια ατάκα στο έργο που να σε αγγίζει βαθιά και να συμπυκνώνει το όλο νόημα για σένα;
Α.Π: «Όλοι άνθρωποι είμαστε και κάθε πόλεμος-εμφύλιος πόλεμος είναι». Αυτό πατάει πάνω στην παραδοχή ότι όλοι οι άνθρωποι είμαστε μία φυλή. Οπότε, κάθε φορά που ξεσπά μια σύρραξη, πρόκειται ουσιαστικά για έναν εμφύλιο πόλεμο και τίποτα λιγότερο. Βλέποντας τους πολέμους που μαίνονται αυτή τη στιγμή στον κόσμο, η ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε τη συνύπαρξή μας είναι επιτακτική. Το «Αγαπάτε αλλήλους» έχω την αίσθηση ότι δεν το έχουμε εφαρμόσει ποτέ πραγματικά εδώ και αιώνες. Δυστυχώς, από αρχαιοτάτων χρόνων, το ανθρώπινο είδος σε αυτό το κομμάτι δεν έχει αλλάξει. Ο άνθρωπος φαίνεται πως δεν μαθαίνει.
Κ.Κ: Η τέχνη και ο πολιτισμός μπορούν να συμβάλουν σε αυτό;
Α.Π: Φυσικά! Ο πολιτισμός είναι παιδεία. Και η παιδεία γενικότερα μπορεί να βοηθήσει στο να γίνουμε όλοι μας καλύτεροι, να μετατοπιστούμε προς κάτι ανώτερο, ο καθένας μόνος του αρχικά, και τελικά όλοι μαζί.
Κ.Κ: Η παράσταση περιοδεύει σε όλη την Ελλάδα, ενώ παρουσιάστηκε και στο εξωτερικό, στο Teatro di Ostia στη Ρώμη. Πώς αισθάνεσαι που ταξιδεύει ο αριστοφανικός λόγος, και μάλιστα και εκτός συνόρων, και τι σχόλια εισπράττεις από το κοινό;
Α. Π: Είναι υπέροχο όταν ο πολιτισμός ταξιδεύει και ενώνει κόσμους. Το κοινό που έρχεται μετά στα καμαρίνια μας λέει πόσο πολύ του άρεσε η παράσταση, πόσο γέλασε, αλλά και ότι εισέπραξε τα μηνύματά της. Μας πλησιάζουν ακόμη και νέα παιδιά, που ενδεχομένως δεν έχουν ακόμα πλήρη εικόνα της κοινωνίας, και φεύγουν έχοντας προβληματιστεί δημιουργικά.
Κ.Κ: Αν παρακολουθούσε την παράσταση ένα πολιτικό πρόσωπο της σύγχρονης σκηνής, πώς πιστεύεις ότι θα αισθανόταν; Θα ένιωθε υπερήφανος για την εικόνα του σημερινού κόσμου;
Α. Π: Νομίζω ότι κανείς μας δεν μπορεί να νιώθει υπερήφανος γι’ αυτό που βιώνει σήμερα ο πλανήτης, όπου σε πολλά σημεία διεξάγονται καταστροφικοί πόλεμοι. Από την άλλη, η Ελλάδα δείχνει να ευημερεί, ωστόσο οι πολίτες μαστίζονται από πολλά προβλήματα της καθημερινότητας, όπως είναι η ακρίβεια. Κι εδώ επανέρχομαι σ’ αυτό που προανέφερα, ότι δηλαδή αν δει μπει στο επίκεντρο της πολιτικής ο άνθρωπος, η αλλαγή δύσκολα θα έρθει.
Κ.Κ: Τρέφεις αισιοδοξίες γι’ αυτό;
Α.Π: Είμαι φύσει αισιόδοξη. Όμως, αν ο καθένας μας δεν μετατοπιστεί σε μια ανώτερη συχνότητα ώστε να παρασύρει και τους υπόλοιπους, δεν θα έχουμε αποτέλεσμα. Βλέπεις, πιστεύω στη μονάδα και όχι στη μαζικότητα. Αν συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε ατομικιστικά και μόνο ό,τι συμφέρει εμάς, δεν υπάρχει προοπτική. Χρειάζεται να σκεφτούμε πιο ουμανιστικά.
Κ.Κ: Μελλοντικά σχέδια;
Α.Π: Θα επαναλάβουμε την παράσταση ««Φάκελος Μέριλιν Μονρόε: Κωδικός Erase», στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος για έναν μήνα, και στη συνέχεια θα κατέβουμε στην Αθήνα από το φθινόπωρο.
Πληροφορίες για την παράσταση «Λυσιστράτη»
Η «Λυσιστράτη» παραμένει ένα διαχρονικά επίκαιρο έργο, που συνομιλεί δυναμικά με σύγχρονα ζητήματα ανθρώπινων σχέσεων και συγκρούσεων σε κάθε τους μορφή. Μέσα από το ευφυές εύρημα των γυναικών, αναδεικνύεται η δύναμη της συλλογικότητας και της διεκδίκησης, προβάλλοντας μια γυναικεία φωνή ενεργή και παρεμβατική, που αποδομεί στερεότυπα και προτείνει τη μετάβαση από την αντιπαράθεση στον ουσιαστικό διάλογο, την ισότητα και τη συνύπαρξη. Η συγκεκριμένη παράσταση, με όχημα το γέλιο, θα επιχειρήσει να συνδυάσει την ποιητική ματιά του Αριστοφάνη με τον αιχμηρό λόγο του, εστιάζοντας, με γνήσια λυρική «κωμική» σοβαρότητα, στην εντροπία στην οποία συχνά εκπίπτει μια κοινωνία.
Συντελεστές
Μετάφραση: Κωνσταντίνος Μπούρας. Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία – Απόδοση: Αστέριος Πελτέκης. Παίζουν οι: Ιορδάνης Αϊβάζογλου – Φιληδονίδης, Ευνούχος, Αντώνης Αντωνάκος – Παιονίδης, Λάκωνας, Ευνούχος, Νίκος Γεωργάκης – Κήρυκας Λακεδαιμονίων, Στρυμόδωρος, Δημήτρης Διακοσάββας – Κωφόβουλος, Ευνούχος, Χρύσα Ζαφειριάδου – Σπαρτοδείνα, Σοφία Καλεμκερίδου – Λαμπιτώ, Γριά, Κρατερός Κατσούλης – Κινησίας, Κατερίνα Καυκούλα – Σκωρομάχη, Αναστασία Κελέση – Σκυθή δούλα, Καλλιστράτη, Θάνος Κοντογιώργης – Πρωκτοφύλαξ, Ευνούχος, Ελισάβετ Κωνσταντινίδου – Λυσιστράτη, Τατιάνα Μελίδου – Αρχιδάμια η Βοιωτή, Δημήτρης Μορφακίδης – Δορυβρόντης, Δυσειδαιμώνα, Χρυσή Μπαχτσεβάνη – Στερησσάνδρα η Κορίνθια, Δημήτρης Ναζίρης – Πρύτανης, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου – Κλεονίκη, Κατερίνα Παπουτσάκη – Μυρρίνη, Ευθύμης Παππάς – Νεόπουρος, Βάσω Παύλου – Ρηξυδάτη, Παναγιώτης Πετράκης – Απόλλωνας, Λάχης, Χριστίνα Πετρολέκα – ΑΙ (ΠειθειΑΙ), Μαριέττα Πρωτόπαπα – Λαναρόστρυχη, Βροντήρα, Κώστας Σαντάς – Μάντης Αριστογέρων, Εύη Σαρμή – Ανδροδάμας, Γιάννης Τσεμπερλίδης – Τρεμοπίδης, Ευνούχος, Γιάννης Χαρίσης – Πρόβουλος.
